Pedagogika jest nauką o wychowaniu. W kręgu jej zainteresowań znajdują się cele, istota, treści, środki, metody, a także formy organizacji wszelkich procesów wychowawczych. Należy ona do nauk społecznych. Zakres pedagogiki, który niegdyś obejmował głównie szkołę, przedszkole oraz rodzinę, dziś jest znacznie bardziej rozbudowany i szerszy. Do wymienionych wyżej elementów dochodzą bowiem: samowychowanie, samokształcenie (zarówno młodzieży, jak i dorosłych), wychowawcze oddziaływanie innych instytucji niż szkolne, w szczególności środków masowego przekazu (jak telewizja, radio, prasa, reklamy), a także placówek kulturalnych (np. teatry, muzea).

Pedagogika zajmuje się głównie procesami dydaktyczno-wychowawczymi, jednak obecnie pedagogami nazywa się zarówno praktyków, jak i teoretyków wychowania. Podstawowe pojęcia, jakich używa się w pedagogice to: wychowanie, nauczanie, kształcenie, edukacja, opieka, środowisko, kultura, opieka, opiekun, wychowawca, nauczyciel, czas wolny, świadomość, a także socjologia.

Pedagogika jest nauką, która działa na pograniczu wielu innych nauk. Można wśród nich wymienić: socjologię (szczególnie wychowania i oświaty, ale także np. socjologię rodziny), psychologię (ogólną, rozwojową, wychowawczą, kliniczną), historię wychowania oraz oświaty, biologię (szczególnie: anatomię, genetykę i fizjologię), medycynę społeczną, logikę, etykę, filozofię, antropologię kulturową, prakseologię, ekonomię, informatykę, cybernetykę, a także zarządzanie.

Pedagogika jest nauką bardzo zróżnicowaną. Obejmuje ona wiele kierunków i prądów. Można do nich zaliczyć: psychopedagogikę, pedagogikę ogólną, pedagogikę opiekuńczo-wychowawczą, pedagogikę zdrowia, pedagogikę naturalistyczną, pedagogikę kultury, pedagogikę społeczną, pedagogikę miejsca, pedagogikę krytyczną, socjologizm pedagogiczny, antypedagogikę, felicytologię, pedagogikę medialną, pedologię, pedagogikę pracy, pedagogikę zachowania, pedagogikę religii, pedagogikę resocjalizacyjną, pedagogikę specjalną oraz andragogikę.

Można także mówić o wielu dyscyplinach pedagogicznych, jak dydaktyka, teoria wychowania, teoria systemów oświatowych, pedagogika społeczna, pedagogika porównawcza, andragogika (czyli pedagogika dorosłych), pedeutologia (czyli nauka o nauczycielach i nauczaniu), pedagogika zawodowa, w zakresie pedagogiki specjalnej: pedagogika terapeutyczna, oligofrenopedagogika, surdopedagogika, tyflopedagogika, pedagogika resocjalizacyjna.

Jak widać, pedagogika jest rozległą dziedziną nauki, zajmującą się nie tylko wychowaniem i zagadnieniami związanymi z dziećmi, ich rozwojem i kształceniem. Wiele dziedzin pedagogiki zajmuje się polepszaniem standardu życia, jak również prowadzeniem profilaktyki. Takie działania nastawione są w szczególności na zahamowanie i zwalczanie psychopatologii i patologii społecznych.

pedagogika